Giftige groei, vissen naar blauwalgen in de Hollandse wateren

Bron: http://noorderlicht.vpro.nl/artikelen/35812647/, Lemke Kraan

Video

In de serie onderzoek in de zomer kijkt Noorderlicht mee over de schouder van bioloog Dedmer van de Waal. Hartje zomer verzamelt hij voor zijn onderzoek blauwalgen watermonsters in de Nederlandse meren.

In de zomer staat een klein waterorganisme plotseling in het middelpunt van de belangstelling; de blauwalg. Als het lekker warm is en iedereen een frisse duik wil nemen, groeien dit giftige micro-organismen namelijk extra hard, waardoor ze een gevaar vormen voor de gezondheid van zwemmers en dieren.

Daarom is de zomer het uitgelezen moment voor zoetwaterbioloog Dedmer van de Waal van de Universiteit van Amsterdam en het Nederlands Instituut voor Ecologie om erop uit te trekken voor zijn onderzoek naar blauwalgen. "Ik vraag me af welke invloed de toename van het broeikasgas koolstofdioxide in de atmosfeer heeft op de gifproductie van blauwalgen," vertelt Van de Waal, die deze zomer Nederlandse wateren afstruint om monsters te nemen. De watermonsters vervoert hij in jerrycans naar het lab, waar ze worden geanalyseerd.

Van de Waal meet onder meer de temperatuur en zuurgraad van het water en kijkt welke voedingsstoffen erin zitten. Ook de hoeveelheid licht die in het water doordringt is van belang. Maar zijn onderzoek richt zich vooral op de concentratie van koolstofdioxide en nitraat in het water.

"Blauwalgen, oftewel cyanobacteriën, verbruiken koolstofdioxide voor fotosynthese. Verder hebben ze gasblaasjes in hun cel waarmee ze kunnen drijven. Zo vormen ze een laag op het water waarin de concentratie blauwalgen en dus gifstoffen erg hoog kan zijn. Op die plekken meet je weinig koolstofdioxide want dat wordt allemaal verbruikt," legt Van de Waal uit. De mogelijkheid tot het vormen van dit soort lagen is de sleutel tot het succes van de microben. "Ze vangen op die manier al het licht weg voor bijvoorbeeld de – niet giftige – groenalgen."

Voor de productie van gif gebruiken blauwalgen stikstof. Hoe meer stikstof er aanwezig is, hoe meer gifstoffen ze kunnen maken. Van de Waal: "Ik kijk naar de verhouding tussen stikstof en koolstofdioxide. Als er weinig koolstofdioxide in het water zit, is er relatief gezien meer stikstof aanwezig, waardoor de blauwalgen meer gifstoffen kunnen aanmaken." Bij gebrek aan stikstof kan de blauwalg echter overstappen op de productie van een ander soort gifstoffen, waarvoor minder stikstof nodig is. Deze zijn voor mensen veel giftiger.

Maar dit is allemaal nog theorie. Om meer te weten te komen over de gifproductie van de minuscule organismen doet Van de Waal deze zomer behalve veldwerk experimenten in het laboratorium.

"De functie van de gifstoffen van blauwalgen is onbekend. Ze zijn giftig voor mensen, maar ze hebben het natuurlijk niet op ons gemunt. Mensen zijn immers geen natuurlijke vijanden van de blauwalg," vertelt van de Waal.

Omdat de bacteriën een gevaar voor de gezondheid vormen, proberen onderzoeksgroepen over de hele wereld erachter te komen hoe ze blauwalgen uit het zwemwater kunnen weren. Maar giftig of niet, de Amsterdamse ecoloog vindt de blauwalg om nog een andere reden erg interessant: "Ze zijn de oudste zuurstofproducenten van de wereld en je komt ze overal en in alle kleuren en vormen tegen. Ze staan aan de basis van het voedselweb in het water. Vele organismen zijn van ze afhankelijk."





Blauwalgen zijn vaak meer groen, dan blauw [foto: Dedmer van de Waal].



Je kunt blauwalgen in het lab kweken.



Of je kunt ze verzamelen in het wild. Met behulp van een waterkolom.



Laat de kolom leeglopen in een emmer.



Inpakken.



en wegwezen: op naar het lab. Daar worden ze vergeleken met de gekweekte variant.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *