Hessel Boersma uit It Bûtenfjild gebruikt al zes jaar ‘Bokashi’

Standaard

‘Effectieve Micro-organismen’ als wondermiddel 

FEANWALDEN – Schapenhouder Hessel Boersma uit It Bûtenfjild tussen Feanwâlden en Readtsjerk maakt al zes jaar gebruik van Bokashi en van ‘Effectieve Micro-organismen’ (E.M.). “Ik wûn dat spul in kear by in iepen dei fan Agro Mulder yn Kollumersweach. ‘Wat moat ik mei dy rommel?’ frege ik Hendrik Mulder. Mar ik soe der no net mear sûnder wolle!”

Door Gerrit van der Meer

Boersma heeft ‘E.M.’ (‘Effectieve Micro-organismen’) in de vorm van een vloeistof in jerrycans van 25 liter. “Elke liter fertinje ik mei sân liter wetter. Dêr spuitsje ik de stâl mei. It komt ek troch de dong fan de skiep en dy giet it lân wer oer. It effekt is: de skiep binne sûner, ik hoech minder antibiotica te brûken, it gers is op it lân is tichter en op it lân hoech ik gjin keunstmest mear te brûken.”

Een bijkomend voordeel: geen vliegen meer in de stal. “E.M. makket de miggelarven dea. Dus de frou sei nei ien jier: ‘Ek al soe it op it lân net helpe, do giest der mar moai mei troch!”
Boersma laat z’n vierhonderd schapen drie maal per twee jaar lammeren. “Mei de peaske binne de lammen klear foar de slacht. Sy binne mei de krystdagen op ‘e wrâld kommen. Om dy tiid fan ’t jier haw ik it it drokst. Op it stuit kin k’ it wol bynei komme.”

Bokashi is een Japans woord en betekent zoveel als: gefermenteerde organische stof. Het is een alternatief voor composteren, waarbij zuurstof nodig is en waarbij relatief veel vocht, warmte en organisch materiaal verloren gaat. “Fermentearje moat krekt sûnder suerstof. Kinst it organysk materiaal, bygelyks meansel út de bermen, minge mei driuwdong ta in soarte fan rûge dong en dat oer it lân struie. It stjonkt net. It rûkt eins wol lekker”, vindt Boersma.

Fermenteren heeft voorkeur

Volgens Theo Mulder van Mulder Agro in Kollumerzwaag en diens zoon Joost Mulder van Agriton in Noordwolde heeft Bokashi veel voordelen in vergelijking met compost. Agriton heeft het ook laten onderzoeken, door Anke Hitman van Feed Innovation Services (FIS) in Wageningen. Die concludeert dat fermentatie tot Bokashi hogere opbrengsten geeft in vergelijking met composteren: meer droge stof, organische stof, koolstof, veel meer energie en, ook van belang voor vruchtbaarheid: een wat lagere zuurgraad.

Bodemleven rijker

“it boaiemlibben wurdt der troch ferrike. Krigest dêrtroch ek in hegere temperatuer yn de boaiem. Dat skilt twa, trije graden Celsius”, ervoer Boersma. Volgens Joost Mulder (Agriton) is fermenteren een methode om meer energie te behouden, wat van waarde is voor bodemleven. ”We kunnen meer product overhouden na het proces en brengen geen CO2 de lucht in tijdens het process”, licht Mulder jr. schriftelijk toe.
Joost Mulder (Agriton) en diens vader Theo Mulder (Mulder Agro in Kollumerzwaag) vinden beiden dat gemeenten, provincie en waterschappen ook meer kunnen doen met Bokashi.

“It meansel fan de bermen fuortsmite is skande. It is gjin ôffal, it kin brûkt wurde om de lânbougrûn, dy’t de ôfrûne jierren folle earmer wurden is, te ferrykjen mei organysk materiaal. En kringlopen kinne lokaal sletten wurde.”

 BRON: http://www.actiefonline.nl/nieuws/nieuws/21675/hessel-boersma-uit-it-butenfjild-gebruikt-al-zes-jaar-bokashi

Nudger Ellen fermenteert haar GFT-afval tot plantaardige mest

Standaard

Ellen Boontje, Rail Systems Engineer Faunavoorzieningen bij ProRail en woonachtig in Amsterdam: Ik ben sinds een jaar of twee enthousiast Bokashi maker. Nee, Bokashi is niet een overheerlijk Japans gerecht, maar plantaardige mest. In tegenstelling tot compost is Bokashi een fermentatieproces.

Door Ellen Boontje

28 maart 2017 – Ik kwam in contact met compost toen ik een Balkonton had gekocht; een regenton waar plantjes in kunnen met in het midden een buis waar je GFT in kunt doen, waarna compostwormen er compost van maken. Ik eet echter veel groente en fruit en die arme wormen konden daar niet tegenop eten. De toenmalige compostbakken waren echter veel te groot voor op mijn balkon op 1 hoog. Tegenwoordig heb je wormenhotels, ook heel mooi.

De gedachte om mijn GFT her te gebruiken liet me niet meer los; mijn ouders hebben de hongerwinter ternauwernood overleefd en van hun heb ik veel respect voor voedsel meegekregen. Ik was bij een moestuinvereniging om onbespoten plantjes te kopen, toen de verkoopster me wees op de Bokashi-bakken. Deze zijn veel kleiner dan een compostbak, maar net zo makkelijk in het gebruik.

Een lasagne bouwen
De bokashi werkt als volgt: je doet de GFT in de bak tot je een laag hebt, die laag druk je aan en daar strooi je een laag bokashi-starter (te koop in een zak) over. Dit proces herhaal je tot de bak vol is; je bouwt als het ware een lasagne. Als de bak vol is, laat je hem een paar weken dicht om te fermenteren. Aan de onderzijde van de bak zit een kraantje, waarmee je het vocht kunt aftappen. Dit vocht is uitstekend te gebruiken als plantenvoeding. Na twee weken is de Bokashi gefermenteerd, en dan kun je dit gebruiken als mest voor in je tuin of balkonbakken.

Bokashi afgiftepunt

Ik heb teveel Bokashi voor mijn balkon en in de gemeente Amsterdam is helaas geen afgiftepunt. Het overschot stort ik bij vriendinnen in de tuin of ik gooi het bij een moestuinvereniging in de Bokashi-bak; zij hebben meestal grote bakken.

Veelgehoorde vragen

  • Stinkt een bokashi? Er komt geen Chanel nummer 5-luchtje af, maar echt stinken, vind ik het ook niet.
  • Wat kan er in een bokashi-emmer? Alle GFT, zelfs als het gekookt is. Maar doe er geen vleesresten in, wat dan krijg je vliegen en maden. Door de emmer af te dekken voorkom je dit.
  • Krijg je geen vliegen? Nee, de bakken zitten helemaal geurdicht.
  • Wat is het verschil met compost? Compost wordt gemaakt door wormen en het is een soort potgrond. Compost maakt de grond luchtiger. In tegenstelling tot compost is bokashi geen homogene zwarte kruimelige massa, je keukenafval ziet er nog net zo uit als toen het erin ging.
  • Wanneer moet het in de grond? Kan in principe het hele jaar door, maar januari/februari is voor moestuinen het beste, omdat de grond bij het poten dan goed vruchtbaar is.

Ik recyclede altijd al fanatiek, maar sinds ik mijn Bokashi bakken heb, houd ik 1x in de maand een klein zakje restafval over. En het mooiste is dat ik de hele zomer prachtig bloeiende planten op het balkon heb en zelfs nog wat groente en fruit teel!

Vergeet de stickers niet!

Vergeet niet om de stickertjes van het fruit te peuteren, die fermenteren namelijk niet. Dit geldt ook als je composteert, want compostwormen lusten ook geen stickertjes!

BRON: https://www.nudge.nl/blog/2017/03/28/nudger-ellen-fermenteert-gft-afval/?c=5009

Gaat Japanse ‘bokashi’ de akkers in Twente weer vruchtbaar maken?

Standaard

Bestuurders van veertien Twentse gemeenten hebben de koppen bij elkaar gestoken om een oplossing te vinden voor de teruglopende opbrengsten op Twentse akkers. Bokashi zou het antwoord kunnen zijn, maar wat is het eigenlijk?

Jasper ten Berge van ‘Bij de Oorsprong’ in Dalfsen heeft al langere tijd ervaring met bokashi. In zijn kas gebruikt hij het om de bodem meer voedingsstoffen te geven. “De gewassen worden sterker, waardoor je minder bestrijdingsmiddelen of kunstmest nodig hebt. Bovendien krijgen de gewassen meer smaak.”

Jasper maakt de bokashi zelf. “Het is een soort lasagne die je maakt. Je begint bijvoorbeeld met een laag berm-maaisel. Met een spray voeg je bacteriën en schimmels toe. Dan strooi je er nog wat oergesteente-meel over heen, om de bokashi lekker zuur te maken. Vervolgens bouw je de volgende laag met berm-maaisel en zo kun je oneindig doorgaan.”

Alternatief voor mest

“In de landbouw wordt machtig veel gevraagd van de bodem”, vervolgt Japser. “Alle voedingstoffen worden eruit gehaald voor een maximale opbrengst. Boeren gebruikten steeds meer mest om de bodem in conditie te houden, maar die mest heeft ook allerlei schadelijke effecten op het milieu. Op zich niet gek dat de overheid daar nu paal en perk aan stelt. Bokashi kan de bodem gezond maken zonder de schadelijke milieueffecten.”

Bokashi komt uit Japan en betekent ‘goed gefermenteerd organisch materiaal’

Proef op grotere schaal

In de gemeente Hof van Twente is voor het eerst op grotere schaal een proef gestart met bokashi. Op een akker in Markelo is van berm-maaisel een flinke hoop bokashi gemaakt. Dat wordt nu over het land verspreid. Jasper houdt de komende tijd in de gaten of de bokashi goed z’n werkt doet.

Slaagt de proef, dan willen meer Twentse gemeenten aan de slag met bokashi.

<iframe src=’http://www.rtvoost.nl/embed/video.aspx?mid=258560′ frameborder=’0′ marginheight=’0′ marginwidth=’0′ width=’480′ height=’270′ allowfullscreen scrolling=’no’></iframe>

<iframe src=’http://www.rtvoost.nl/embed/audio.aspx?mid=258562′ frameborder=’0′ marginheight=’0′ marginwidth=’0′ width=’480′ height=’270′ allowfullscreen scrolling=’no’></iframe>

Bron: http://www.rtvoost.nl/nieuws/default.aspx?nid=266463

Bokashi wint aan terrein als bodemverbeteraar

Standaard

Uit de V-Focus, april 2017 editie (Vakblad voor adviseurs in de dierlijke sector).

Een product ontstaat bij de fermentatie van organische materiaal. Zo wordt Bokashi omschreven. De van oorsprong Japanse bodemverbeteraar wint aan terrein. Volgens sommigen is dat goed, want meer leven in de bodem betekent gezondere grond. Anderen hebben nog vragen over de effectiviteit en waken voor overschatting van het product.

Lees het artikel hier of bekijk het hieronder.

Bron: https://www.agriton.nl/bokashi-wint-aan-terein/

Bokashi in VPRO Tegenlicht: Groene Dromen

Standaard

EM in de vorm van Bokashi is onderdeel van Groene Dromen. Een Tegenlicht uitzending (van 2 april) over duurzaam ondernemen in Nederland. Al op 3:53 zie je de kinderen van de basisschool De Zuidstroom in Venlo een Bokashi emmer vullen. Op school krijgen zij les in duurzaamheid, waaronder het gebruik van de Bokashi emmer.

Hoog tijd om duurzaam ondernemen in Nederland tegen het licht te houden.

Hoe duurzaam onderneemt Nederland? VPRO Tegenlicht heeft een lange traditie in het signaleren van initiatieven die duurzaamheid en ondernemerschap combineren. Maar wat als er, zoals na de mislukte overname van Unilever, kritiek ontstaat dat een bedrijf zich minder moet richten op duurzaamheid en meer op directe winst? Is duurzaamheid leuk zolang het de aandeelhouder niets kost? Hoog tijd om duurzaam ondernemen in Nederland tegen het licht te houden.

Uitzending: https://www.vpro.nl/programmas/tegenlicht/kijk/afleveringen/2016-2017/groene-dromen.html

Onderzoek naar Bokashi in het vechtdal; het nieuwe zwarte goud

Standaard

Een al eeuwenoud in Japan ontwikkeld proces om maaisel om te zetten in Bokashi en dat te gebruiken als bodemverbeteraar zou wel eens een doorbraak kunnen worden in het gebruik van landbouwgronden. In het Vechtdal  worden vijf jaar lang proeven gedaan.

Bokashi, dat staat voor ‘goed gefermenteerd organisch materiaal’ heeft misschien wel de potentie het nieuwe zwarte goud te worden.  Niet alleen voor de boeren voor wie het betere grond en veel lagere kosten voor kunstmest betekent, maar ook voor waterschappen, gemeenten en natuurbeheerders, die op een makkelijke en goedkope manier hun maaisel uit sloten en bermen af kunnen zetten bij boeren dichtbij. Het mes lijkt aan twee kanten te snijden en er zijn geen verliezers. “Maar voordat het zover is moet er nog veel meer onderzoek gedaan worden. Hoe meer je je gaat verdiepen in het onderwerp bodemverbetering, hoe meer vragen dat oproept”, aldus Annet Bovendeert, secretaris van de agrarische natuurvereniging De Ommer Marke, die het onderzoek coördineert.

Demonstratie

Woensdagmiddag was er een demonstratiemiddag in Lemelerveld. Daar kwamen boeren, onderzoekers, bestuurders van gemeenten en waterschappen en andere belangstellenden de resultaten van het eerste proefjaar bekijken. Ze konden informatie krijgen en zien hoe een eerste vracht Bokashi werd uitgereden over het land.

Organisch materiaal dat waterschappen en gemeenten uit sloten en bermen halen, wordt met een preparaat van zeeschelpenkalk, mineralen, bacteriën, schimmels en gisten onder zeil ingekuild. Na een aantal maanden kan het worden uitgereden over het land. Het proces wat daarna volgt levert verbeterde grond op, die ook beter het water vast houdt en dat is weer zeer gunstig voor de waterhuishouding. Extra motivatie voor waterschappen om deel te nemen aan de proeven in het Vechtdal. Het is namelijk een enorm voordeel als bij droogte niet onmiddellijk de sproeiers aan moeten.